Elimdeki dizüstü bilgisayar dört yaşını geçtiğinde açılması neredeyse iki dakikayı buluyordu. Yeni cihaz almaya bütçem yoktu, o yüzden mecburen "acaba yazılım tarafında ne yapabilirim" diye kolları sıvadım. Sonuçta ortaya çıkan şey şu oldu: birkaç saatlik düzenli bakımla makine yeniden iş görebilir hale geldi ve bu haliyle iki yıl daha dayandı. Aşağıda anlattıklarım kitaptan okuduğum kurallar değil, kendi makinelerimde tek tek denediğim, işe yaradığını gördüğüm adımlar.
Baştan bir uyarı: bilgisayar hızı artırma konusunda internette gezinen "tek tıkla temizle" tipi programların çoğu sorunu çözmüyor, hatta bazen yenisini yaratıyor. Ben hiç böyle bir yazılım kurmadan, sadece işletim sisteminin kendi araçlarıyla ilerledim.
İlk hatam, sorunun nerede olduğunu bilmeden rastgele müdahale etmekti. Disk temizledim, program sildim, hiçbir şey değişmedi. Çünkü benim asıl derdim RAM'di. Ölçmeden dokunmayın; on dakikalık gözlem, iki saatlik boşa çabayı önlüyor.
Windows'ta Ctrl + Shift + Esc, Mac'te Etkinlik Monitörü uygulaması. Bilgisayarı açtıktan sonra hiçbir şey yapmadan beş dakika bekleyin, sonra bu pencereyi açın. Dört sütuna bakıyorum: CPU, bellek, disk ve ağ. Boştayken CPU'nun %10'un altında olması normal. Disk sürekli %90-100 civarındaysa mekanik bir sabit disk ile boğuşuyorsunuz demektir. Bellek %85 üzerinde takılı kalıyorsa RAM yetmiyor ve sistem sürekli diske yazıp okuyor; bu da her şeyi yavaşlatıyor.
Benim durumumda tarayıcı tek başına belleğin yarısını yiyordu. On beş sekmeyi açık bırakma alışkanlığım pahalıya geliyormuş. Tarayıcı özelinde yapabileceğiniz çok şey var, sitede o konuya ayrı bir yazı ayırdım.
Görev Yöneticisi'nin "Başlangıç" sekmesi bence en değerli yer. Kurduğum her programın kendini oraya yazdırma hakkı olduğunu düşünüyor. Bulut senkronizasyon istemcileri, oyun mağazaları, yazıcı yardımcı programları, mesajlaşma uygulamaları... Ben şu kuralı uyguluyorum: bilgisayarı açtığım anda ihtiyaç duymadığım hiçbir şey açılışta çalışmasın. Devre dışı bırakmak programı silmiyor, sadece siz açana kadar bekletiyor. Mac'te aynı ayar Sistem Ayarları içindeki Giriş Öğeleri bölümünde.
Sadece bu adım benim açılış süremi yarıya indirdi. Antivirüs ve sürücü bileşenlerine dokunmuyorum, gerisini rahatça kapatıyorum.
Sistem diskinin son %10-15'ini boş tutmak gerekiyor; işletim sistemi geçici dosyalar ve sanal bellek için o alanı kullanıyor. Doluluk kritik seviyeye gelince makine gözle görülür şekilde tıkanıyor. Windows'un Depolama Duyarlılığı ayarı ya da Disk Temizleme aracı işi görüyor. Ben ayrıca üç ayda bir İndirilenler klasörünü boşaltıyorum; orada birikenlerin çoğuna bir daha bakmadığımı fark ettim. Büyük arşivleri ve fotoğrafları harici diske veya bulut hesabına taşımak da hem yer açıyor hem yedek sağlıyor.
Temizlik ve ayar işleri bir yere kadar. Bir noktadan sonra ya donanıma ya da alışkanlıklara dokunmak gerekiyor.
Eğer bilgisayarınızda hâlâ mekanik disk varsa, yapacağınız tek en etkili şey SSD'ye geçmek. Ben eski makinemde bunu yaptım ve açılış süresi 90 saniyeden 15 saniyeye indi. Uygulama açılışları, dosya kopyalama, hatta güncelleme kurulumları tamamen başka bir hıza kavuştu. İşlemci aynı kalıyor, yani video düzenleme gibi ağır hesaplama işlerinde sihir beklemeyin; ama günlük kullanımda hissedilen fark inanılmaz.
İkinci sıradaki yatırım RAM. 8 GB çoğu iş için yeterli, ancak aynı anda çok sekme ve birden fazla uygulama kullanıyorsanız 16 GB rahatlatıyor. Yükseltme öncesi mutlaka cihazınızın hangi tip belleği desteklediğini kontrol edin.
"Güncelleme yaparsam yavaşlar" diye erteleyen çok kişi tanıyorum. Benim deneyimim tam tersi: sürücü ve sistem güncellemeleri çoğu zaman performans düzeltmesi de içeriyor. Özellikle ekran kartı sürücüsünü güncel tutmak, arayüzün akıcılığını doğrudan etkiliyor.
Bir de şu var: ani ve açıklanamayan yavaşlamaların ardında bazen istenmeyen yazılımlar oluyor. Tarayıcı ana sayfası değişmişse, tanımadığınız araç çubukları çıkmışsa mutlaka tam bir tarama yapın. Windows Defender bu iş için gayet yeterli ve zaten sistemde kurulu. Zararlı yazılımlardan korunma ve yazılım güncellemeleri konularını sitede daha ayrıntılı ele aldım.
Zayıf donanımda animasyonları kısmak gerçekten işe yarıyor. Windows'ta "Görsel efektleri ayarla" bölümünden "En iyi performans" seçeneği arayüzü sadeleştiriyor ama tepkiyi hızlandırıyor. Mac'te Erişilebilirlik altındaki "Hareketi azalt" benzer etkiyi veriyor. Ayrıca masaüstünü onlarca dosyayla doldurmamak da fark yaratıyor; her simge sistem tarafından yenilenmek zorunda.
| Belirti | Muhtemel neden | İlk deneyeceğim şey |
|---|---|---|
| Açılış çok uzun | Başlangıç programları | Başlangıç listesini kısmak |
| Her şey genel olarak yavaş | Mekanik disk | SSD'ye geçmek |