Geçen hafta bir arkadaşım "50 tane fotoğrafı nasıl göndereceğim, e-posta kabul etmiyor" diye yazdı. Ona tek tek dosya eklemek yerine hepsini tek bir klasöre atıp sağ tıklamasını söyledim. Beş dakika sonra "Vay, hepsi tek dosya oldu ve boyutu da küçüldü" dedi. İşte dosya sıkıştırma tam olarak bunun için var: dağınık şeyleri toparlamak ve yer kazanmak.
Ben yıllardır arşivlerimi ZIP olarak tutuyorum. Eski proje klasörleri, faturalar, tarama yaptığım belgeler... Hepsi sıkıştırılmış hâlde duruyor. Hem diskte daha az yer kaplıyor hem de yedeklemesi kolay oluyor. Aşağıda hem sıkıştırma hem de açma işini adım adım anlatacağım, ayrıca yıllar içinde öğrendiğim birkaç ince noktayı da paylaşacağım.
Sıkıştırma işini karmaşık hâle getirmeye hiç gerek yok. Çoğu zaman işletim sisteminin kendi aracı fazlasıyla yeterli. Ama bazı durumlarda ekstra bir programa ihtiyaç duyuyorum; o ayrımı yapabilmek önemli.
Windows'ta ek bir program yüklemeden ZIP oluşturabiliyorsunuz. Ben genelde şöyle yapıyorum:
Küçük bir alışkanlık tavsiyesi: dosya adlarında Türkçe karakter ve boşluk kullanmamaya çalışıyorum. Özellikle dosyayı yurt dışına ya da farklı bir sisteme gönderiyorsam, "ğ", "ş", "ı" harfleri karşı tarafta garip sembollere dönüşebiliyor. Tire veya alt çizgi çok daha güvenli.
İşletim sisteminin aracı ZIP oluşturur, ZIP ve birkaç format açar. Ama karşınıza RAR, 7z, TAR.GZ gibi formatlar geldiğinde bir arşiv programına ihtiyacınız oluyor. Ben ücretsiz olduğu ve neredeyse her formatı açtığı için 7-Zip tercih ediyorum. Bu programlarla yapabildiğim ekstra şeyler:
Yeni başlayanların en çok şaşırdığı nokta bu. Word belgeleri, metin dosyaları, CSV tabloları inanılmaz küçülür; çünkü içinde çok tekrar eden veri var. Buna karşılık JPEG fotoğraflar, MP3 müzikler ve MP4 videolar zaten sıkıştırılmış hâlde geldikleri için ZIP'lediğinizde neredeyse hiç küçülmezler.
| Dosya türü | Beklenen kazanç | Ne için sıkıştırırım |
|---|---|---|
| Metin, kod, log | Yüksek | Yer kazanmak |
| Word, Excel, PDF | Orta | Yer kazanmak + toparlamak |
| JPEG, MP3, MP4 | Çok düşük | Sadece tek dosyada toplamak |
Yani videoları ZIP'liyorsam amacım boyut değil, düzendir. Tek dosya olarak göndermek, elli parçayı ayrı ayrı yüklemekten çok daha az hata veriyor.
Açma tarafı daha basit görünür ama burada yapılan hatalar masaüstünü dağıtıyor, bazen daha kötüsü, bilgisayara zararlı yazılım bulaştırıyor.
ZIP dosyasına çift tıkladığınızda Windows içeriği gösterir, ama bu dosyaları henüz açmış olmazsınız. İçindeki bir Excel dosyasını oradan açıp üzerine kaydetmeye çalıştığımda birkaç kez veri kaybettim. O yüzden artık şu sırayı uyguluyorum: sağ tık → Tümünü ayıkla → hedef klasörü seç → sonra çalış.
7-Zip kullanıyorsanız "Buraya çıkart" ile "Klasöre çıkart" arasındaki farkı da bilin. Arşivin içinde tek bir klasör varsa "Buraya" iyidir; ama içinde otuz tane gevşek dosya varsa "Buraya" dediğinizde hepsi masaüstüne dağılır. Masaüstünü düzenli tutma konusundaki önerilerimi ayrı yazıda anlattım, burada da aynı disiplin işe yarıyor.
Bilmediğim bir siteden indirdiğim arşivi açmadan önce içeriğine bakıyorum. Bir belge beklerken içeriden .exe, .scr ya da .bat uzantılı bir dosya çıkıyorsa o arşivi hiç açmadan siliyorum. Şifreli ZIP'ler antivirüs taramasını atlatabildiği için, "parola şu" diye gelen e-posta ekleri özellikle riskli. Kötü amaçlı yazılımlardan korunma ve e-posta güvenliği rehberlerinde bahsettiğim mantık burada birebir geçerli.
Arşivi oluşturduktan sonra e